മരുഭൂമിയിൽ വീണ വിയർപ്പുതുള്ളികൾ

രചന : അഡ്വ. നളിനാക്ഷൻ ഇരട്ടപ്പുഴ ✍️

ജീവിതത്തിലെ ചില യാത്രകൾ ഒരു സ്ഥലത്ത് നിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്കുള്ള ദൂരമളക്കുന്നതല്ല. അവ മനുഷ്യനെ മാറ്റിമറിക്കുന്ന അനുഭവങ്ങളുടെ യാത്രകളാണ്. എന്റെ ഗൾഫ് ജീവിതവും അത്തരമൊരു യാത്രയായിരുന്നു. ഇരുപത്തിയാറ് വർഷങ്ങൾ നീണ്ട ആ പ്രവാസജീവിതം ഇന്ന് തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ, അത് വെറും ജോലി ചെയ്തും പണം സമ്പാദിച്ചും കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളായി തോന്നുന്നില്ല. കണ്ണീരും വിയർപ്പും പ്രതീക്ഷയും നിരാശയും വിജയവും പരാജയവും ഇഴചേർന്ന ഒരു വലിയ ജീവിതപാഠമായാണ് അത് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.

1993 ജനുവരി 10-ാം തീയതി രാത്രി തിരുവനന്തപുരം വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ഞാൻ ജീവിതത്തിന്റെ പുതിയൊരു അധ്യായത്തിലേക്ക് കടക്കുകയായിരുന്നു. അന്നത്തെ കാലത്ത് ഗൾഫിലേക്ക് പോകുക എന്നത് ഇന്നത്തെപ്പോലെ സാധാരണമായിരുന്നില്ല. ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ സ്വപ്നങ്ങളും പ്രതീക്ഷകളും ചുമന്നുകൊണ്ടുള്ള യാത്രയായിരുന്നു അത്. വീട്ടിൽ നിന്ന് യാത്രപറഞ്ഞിറങ്ങിയപ്പോൾ അമ്മയുടെ കണ്ണുകളിൽ ആശങ്കയും പ്രാർത്ഥനയും ഉണ്ടായിരുന്നു. അച്ഛന്റെ മുഖത്ത് പതിവുപോലെയുള്ള ശാന്തതയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും ഉള്ളിൽ എത്രയോ പ്രതീക്ഷകൾ ഒളിഞ്ഞുകിടന്നിരുന്നുവെന്ന് എനിക്ക് അറിയാമായിരുന്നു.

ജനുവരി 11-ന് ദുബായ് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ ഇറങ്ങിയപ്പോൾ ഒരു പുതിയ ലോകത്തിന്റെ കവാടത്തിലാണ് ഞാൻ നിൽക്കുന്നതെന്ന് തോന്നി. കേരളത്തിലെ ഗ്രാമീണ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് വന്ന എനിക്ക് അവിടുത്തെ വിശാലതയും ക്രമീകരണങ്ങളും അത്ഭുതമായിരുന്നു. എന്നാൽ ആ അത്ഭുതത്തിനപ്പുറം ഒരു വലിയ അനിശ്ചിതത്വം മനസ്സിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഭാവി എങ്ങനെയായിരിക്കും എന്നറിയില്ലായിരുന്നു.
ദുബായിൽ നിന്ന് അജ്മാനിലേക്കാണ് ഞാൻ പോയത്. അവിടെ താമസിച്ചിരുന്ന ഒരു ബന്ധുവായിരുന്നു എന്റെ ആദ്യ ആശ്രയം. വിസയുടെ കാര്യങ്ങൾ ശരിയാക്കിയത് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. ഏകദേശം രണ്ടാഴ്ചക്കാലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂടെ താമസിച്ചു. ഇന്നത്തെ അജ്മാനെ കണ്ടാൽ അന്നത്തെ അവസ്ഥ വിശ്വസിക്കാൻ പ്രയാസമാണ്. വികസനം അവിടെ ഒരു മരീചികപോലെയായിരുന്നു. വിരളമായ കെട്ടിടങ്ങൾ, ശൂന്യമായ ഭൂവിഭാഗങ്ങൾ, പൊടിപടലങ്ങൾ ഉയർത്തുന്ന കാറ്റ് – അതാണ് അന്നത്തെ അജ്മാൻ. സന്ധ്യാസമയങ്ങളിൽ മരുഭൂമിയിലേക്ക് നോക്കിനിൽക്കുമ്പോൾ എന്റെ ഭാവിയും ആ മണലിൽ എഴുതപ്പെട്ട അക്ഷരങ്ങൾ പോലെയാണോ എന്ന് ഞാൻ പലപ്പോഴും ചിന്തിക്കുമായിരുന്നു.

അങ്ങനെയിരിക്കെയാണ് എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കസിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം അബുദാബിയിലേക്ക് പോയത്. പിന്നീട് ജീവിതത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ, എന്റെ വിധിയെ തന്നെ മാറ്റിമറിച്ച ഒരു തീരുമാനമായിരുന്നു അതെന്ന് ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അബുദാബിയിലെത്തിയപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വന്തം ഫ്ലാറ്റിലായിരുന്നു എന്റെ താമസം. ഏകദേശം ഒരു വർഷക്കാലം ഒരനുജനോടുള്ള സ്നേഹവും കരുതലുമായി അദ്ദേഹം എനിക്ക് ഭക്ഷണവും താമസവും നൽകി. അനിശ്ചിതത്വങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രവാസജീവിതത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, ആ സ്നേഹവും പിന്തുണയും എനിക്ക് വലിയൊരു ആശ്വാസവും ആത്മവിശ്വാസവുമായിരുന്നു.

പിന്നീട് ഒരു ജോലി ലഭിച്ചതോടെ ഞാൻ മറ്റൊരു താമസസ്ഥലത്തേക്ക് മാറി. അപ്പോഴാണ് പ്രവാസജീവിതത്തിന്റെ മറ്റൊരു മുഖം ഞാൻ അടുത്തറിഞ്ഞത്. ചെറിയ മുറികളിൽ പല ദേശക്കാരും പല സ്വപ്നങ്ങളുമായി ഒന്നിച്ചു കഴിയുന്ന ജീവിതം. ഓരോ കിടക്കയ്ക്കും ഒരു കഥയുണ്ടായിരുന്നു. ഓരോ മുഖത്തിനും ഒരു കാത്തിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ആരോ ഒരു സഹോദരിയുടെ വിവാഹത്തിനായി പണം സമ്പാദിക്കുകയായിരുന്നു. മറ്റൊരാൾ വീടിന്റെ കടം തീർക്കാനുള്ള പോരാട്ടത്തിലായിരുന്നു. ചിലർ വാർദ്ധക്യത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന മാതാപിതാക്കളുടെ പ്രതീക്ഷകളായിരുന്നു ചുമന്നിരുന്നത്. ചിലർ സ്വന്തം ജീവിതം കരുപ്പിടിപ്പിക്കാനുള്ള സ്വപ്നങ്ങളുടെ പിന്നാലെയായിരുന്നു.
ഭാഷകളും സംസ്കാരങ്ങളും വ്യത്യസ്തമായിരുന്നെങ്കിലും എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ ഒരു പൊതുസ്വരം ഉണ്ടായിരുന്നു – പ്രതീക്ഷ. നാളെ ഇന്നത്തേതിനേക്കാൾ മെച്ചമായിരിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷ. ഒരുനാൾ സ്വന്തം സ്വപ്നങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന പ്രതീക്ഷ. ആ പ്രതീക്ഷയായിരുന്നു മരുഭൂമിയുടെ ചൂടിനെയും ഏകാന്തതയെയും ജീവിതത്തിന്റെ കഠിനതകളെയും അതിജീവിക്കാൻ ഓരോ പ്രവാസിക്കും കരുത്ത് നൽകിയത്.

അബുദാബിയിലെ ആദ്യ നാളുകൾ എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. ജീവിതം ഓരോ ദിവസവും പുതിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ മുന്നിൽ വച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ചെറിയ ജോലികൾ കിട്ടുമായിരുന്നു. ചിലത് ഏതാനും മാസങ്ങൾ മാത്രം നീണ്ടുനിന്നു. ചിലപ്പോൾ ശമ്പളം സമയത്ത് ലഭിക്കില്ല. ചിലപ്പോൾ ജോലി തന്നെ പെട്ടെന്ന് അവസാനിക്കും. വീണ്ടും മറ്റൊരു ജോലി തേടി ഇറങ്ങണം. കമ്പനികളുടെ വാതിലുകൾ കയറിയിറങ്ങണം. പരിചയക്കാരെ അന്വേഷിക്കണം. ഓരോ പ്രഭാതവും പുതിയ പ്രതീക്ഷയോടെയായിരുന്നു ആരംഭിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ എല്ലാ സായാഹ്നങ്ങളും വിജയത്തിന്റെ വാർത്തയുമായിരുന്നില്ല.
വിശപ്പ് എന്ന വാക്കിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം ഞാൻ മനസ്സിലാക്കിയത് ആ കാലത്താണ്. മാസാവസാനം അടുത്തെത്തുമ്പോൾ വാടകയുടെ കാര്യം ഓർത്ത് നെഞ്ചിലുണ്ടാകുന്ന ഭാരവും ഞാൻ അനുഭവിച്ചു. നാട്ടിൽ നിന്ന് പ്രതീക്ഷയോടെ കാത്തിരിക്കുന്നവരുടെ മുഖങ്ങൾ ഓർക്കുമ്പോൾ മനസ്സിലെ സമ്മർദ്ദം വർധിക്കുമായിരുന്നു. പല രാത്രികളിലും ഉറക്കം കണ്ണുകളെ വിട്ടുപോയത് ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകൾ കൊണ്ടായിരുന്നു. ചില ദിവസങ്ങളിൽ ഭക്ഷണത്തിനുള്ള പണം പോലും കൈവശമില്ലാതെ വന്നിട്ടുണ്ട്.

അങ്ങനെയൊരു ദിവസം ജീവിതം എന്നെ ഒരിക്കലും മറക്കാനാവാത്ത ഒരു അനുഭവത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. ഭക്ഷണത്തിനും താമസവാടകയ്ക്കുമായി പണം കണ്ടെത്തേണ്ട സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ ഞാൻ അബുദാബി ബ്ലഡ് ബാങ്കിലേക്ക് പോയി രക്തം ദാനം ചെയ്തു. ഇന്ന് അത് പറയുമ്പോൾ ചിലർക്ക് അതിശയമായി തോന്നാം. എന്നാൽ അന്നത്തെ കാലത്ത് രക്തദാനത്തിന് ആളുകൾ അത്ര താൽപര്യം കാണിച്ചിരുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് രക്തദാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ബ്ലഡ് ബാങ്ക് ചെറിയൊരു തുകയും പഴങ്ങളും ജ്യൂസും നൽകുമായിരുന്നു.
എന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് എടുത്ത രക്തം ഏതോ ഒരു അപരിചിതന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് ഒഴുകിപ്പോയിരിക്കാം. ഒരുപക്ഷേ ഒരു ജീവൻ രക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം. എന്നാൽ അന്ന് ആ രക്തദാനം എനിക്കും ജീവിക്കാനുള്ള കരുത്തായി മാറി. ലഭിച്ച ചെറിയ തുക കൊണ്ട് ഏതാനും ദിവസത്തെ ഭക്ഷണച്ചെലവ് കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞു.

ഇന്ന് വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം ആ ദിവസങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഓർക്കുമ്പോൾ മനസ്സിൽ ഒരു നൊമ്പരം ഉയരാറുണ്ട്. എന്നാൽ അതിനേക്കാൾ വലിയൊരു അഭിമാനവും തോന്നുന്നു. കാരണം കഷ്ടപ്പാടുകൾ എന്നെ പരാജയപ്പെടുത്തിയില്ല. വിശപ്പും ദാരിദ്ര്യവും എന്നെ തകർത്തില്ല. മറിച്ച് ജീവിതത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനും പ്രതിസന്ധികളെ ധൈര്യത്തോടെ നേരിടാനുമുള്ള കരുത്ത് അവ എനിക്ക് നൽകി.
ഇന്ന് രക്തദാനം ഒരു മഹത്തായ സാമൂഹിക മുന്നേറ്റമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് യുവാക്കൾ സ്വമേധയാ രക്തദാതാക്കളാകുന്നു. അത് കാണുമ്പോൾ സന്തോഷം തോന്നും. അതോടൊപ്പം, ഒരുകാലത്ത് ജീവിക്കാൻ വേണ്ടി രക്തം ദാനം ചെയ്ത എന്റെ മുഖവും ഓർമ്മയിൽ തെളിയും.

ആ കാലഘട്ടത്തിൽ മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ മുഖവും ഞാൻ കണ്ടു. ജോലി ഇല്ലാതിരുന്നപ്പോൾ ചില ബന്ധുക്കൾ പോലും മുഖം തിരിച്ചുനിന്നു. സഹായം ചോദിച്ചപ്പോൾ പലരും മൗനം പാലിച്ചു. ഒരിക്കൽ അടുത്തുനിന്നവർ പോലും അകലെയായി. അന്ന് അതെല്ലാം വേദനിപ്പിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് ജീവിതം മറ്റൊരു സത്യം കാണിച്ചുതന്നു. നല്ല ജോലി ലഭിച്ചു. സാമ്പത്തികമായി മെച്ചപ്പെട്ടു. ജീവിതം സ്ഥിരതയിലേക്ക് എത്തി. അപ്പോൾ അകന്നുനിന്ന ചിലർ വീണ്ടും അടുത്തുവന്നു. മനുഷ്യസ്വഭാവത്തിന്റെ പല മുഖങ്ങളും അപ്പോൾ മനസ്സിലായി.
അങ്ങനെ കാലം പതുക്കെ മാറുകയായിരുന്നു.
കഷ്ടപ്പാടുകൾക്ക് ഫലം കാണാൻ തുടങ്ങി. മികച്ച തൊഴിൽ ലഭിച്ചു. സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ കൈവന്നു. നാട്ടിലേക്ക് പണം അയക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. കുടുംബത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ കഴിഞ്ഞു. വർഷങ്ങളായി മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന സ്വപ്നങ്ങൾ ഒന്നൊന്നായി യാഥാർത്ഥ്യമായി.
ആദ്യം വീടെന്ന സ്വപ്നം.

പ്രവാസിയുടെ ജീവിതത്തിൽ വീടെന്നത് ഒരു കെട്ടിടം മാത്രമല്ല. ഓരോ വിയർപ്പുതുള്ളിയും ചേർത്ത് നിർമ്മിച്ച ഒരു സ്വപ്നമാണ്. നാട്ടിൽ വീടിന്റെ പണി ആരംഭിച്ച ദിവസം ഇന്നും ഓർമ്മയിലുണ്ട്. അടിത്തറ പാകുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിലും ഒരു പുതിയ ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ അടിത്തറ പാകപ്പെടുകയായിരുന്നു. ഓരോ ചുവരും ഉയരുമ്പോൾ വർഷങ്ങളായുള്ള കഷ്ടപ്പാടുകൾക്ക് അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.
തുടർന്ന് എന്റെ വിവാഹം നടന്നു. കുടുംബജീവിതത്തിന്റെ പുതിയ അധ്യായം ആരംഭിച്ചു. സഹോദരിയുടെ വിവാഹം, അനിയന്മാരുടെ വിവാഹം—കുടുംബത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ഒന്നൊന്നായി നിറവേറ്റാൻ കഴിഞ്ഞു. ഒരുകാലത്ത് അസാധ്യമെന്ന് തോന്നിയ പല കാര്യങ്ങളും യാഥാർത്ഥ്യമായത് കണ്ട് മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞത് നന്ദിയായിരുന്നു.
പിന്നീട് ഭാര്യയും മക്കളും അബുദാബിയിലെത്തി. കുടുംബത്തോടൊപ്പം ചെലവഴിച്ച വർഷങ്ങൾ പ്രവാസജീവിതത്തിന്റെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാലഘട്ടമായിരുന്നു. ജോലികഴിഞ്ഞ് വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ കുട്ടികളുടെ ചിരി കേൾക്കുന്നത് ദിവസത്തെ മുഴുവൻ ക്ഷീണവും ഇല്ലാതാക്കുമായിരുന്നു. മരുഭൂമിയുടെ നടുവിൽ ഒരു ചെറിയ കേരളം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതുപോലെയായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ ജീവിതം.

ജോലിയോടൊപ്പം സാമൂഹികവും സാംസ്കാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ രംഗങ്ങളിലും സജീവമായി ഇടപെടാൻ അവസരം ലഭിച്ചു. നിരവധി സംഘടനകളുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിച്ചു. അനേകം മനുഷ്യരെ പരിചയപ്പെട്ടു. പ്രവാസികളുടെ പ്രശ്നങ്ങളും പ്രതീക്ഷകളും അടുത്തറിഞ്ഞു. പൊതുപ്രവർത്തനം ജീവിതത്തെ കൂടുതൽ വിശാലമായി കാണാൻ എന്നെ പഠിപ്പിച്ചു.
എഴുത്തും ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറി. തിരക്കുകൾക്കിടയിലും വാക്കുകൾ എന്നെ വിട്ടുപോയില്ല. അനുഭവങ്ങൾ കവിതകളായി. ഓർമ്മകൾ ലേഖനങ്ങളായി. ജീവിതം തന്നെ എഴുത്തിന്റെ വിഷയമായി മാറി. പ്രവാസം എനിക്ക് വരുമാനം മാത്രമല്ല, അനുഭവങ്ങളുടെ വലിയൊരു നിധിയും സമ്മാനിച്ചു.

അബുദാബി എനിക്ക് ജോലി നൽകിയ നഗരം മാത്രമായിരുന്നില്ല. എന്റെ വ്യക്തിത്വത്തെ രൂപപ്പെടുത്തിയ ഒരു വലിയ വിദ്യാലയമായിരുന്നു അത്. വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മനുഷ്യരോടൊപ്പം ജീവിക്കാനും പ്രവർത്തിക്കാനും പഠിച്ചു. അവരുടെ സംസ്കാരങ്ങളെയും ജീവിതരീതികളെയും അടുത്തറിഞ്ഞു. മരുഭൂമിയുടെ ചൂടിൽ മനുഷ്യരുടെ ഹൃദയങ്ങൾക്ക് അതിരുകളില്ലെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി. സന്തോഷങ്ങളിലും ദുഃഖങ്ങളിലും ഒരുമിച്ച് നിൽക്കുന്ന സൗഹൃദങ്ങൾ അവിടെ രൂപപ്പെട്ടു. ഇന്നും കാലം മായ്ച്ചുകളയാത്ത ചില മുഖങ്ങളും ചില ഓർമ്മകളും ആ പ്രവാസവർഷങ്ങളുടെ സമ്പത്തായി മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു.
വ്യാഴാഴ്ച സായാഹ്നങ്ങൾ പ്രവാസികളുടെ ജീവിതത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേക അനുഭൂതിയായിരുന്നു. ജോലിയുടെ തിരക്കുകളിൽ നിന്ന് താൽക്കാലിക മോചനം ലഭിക്കുന്ന സമയം. നാട്ടിലെ വാർത്തകളും രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളും സാഹിത്യസംഭാഷണങ്ങളും കൂട്ടായ്മകളും അന്നത്തെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായി. അത്തരം വേദികളാണ് എന്നിലെ പൊതുപ്രവർത്തകനെയും എഴുത്തുകാരനെയും കൂടുതൽ ഉണർത്തിയത്. പ്രവാസം ഉപജീവനത്തിന്റെ മാത്രം ഭൂമിയായിരുന്നില്ല; ചിന്തകളുടെയും സൗഹൃദങ്ങളുടെയും സൃഷ്ടികളുടെയും ഭൂമികൂടിയായിരുന്നു.

വർഷങ്ങൾ അതിവേഗം കടന്നുപോയി.
ഒരിക്കൽ ഭയത്തോടെ ദുബായ് വിമാനത്താവളത്തിൽ ഇറങ്ങിയ യുവാവ് ഇപ്പോൾ ജീവിതത്തിന്റെ അനേകം പരീക്ഷണങ്ങൾ അതിജീവിച്ച മനുഷ്യനായിരുന്നു. പരാജയങ്ങളും വിജയങ്ങളും ഒരുപോലെ സ്വീകരിക്കാൻ പഠിച്ച മനുഷ്യൻ. മനുഷ്യരെ അവരുടെ വാക്കുകൾ കൊണ്ടല്ല, പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ടാണ് വിലയിരുത്തേണ്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ മനുഷ്യൻ.
2019 മെയ് 19-ന്.
ഇരുപത്തിയാറ് വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പ്രവാസജീവിതത്തിന് വിരാമമിടാനുള്ള സമയം എത്തി. ജോലി അവസാനിപ്പിച്ച് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാനുള്ള തീരുമാനം എടുത്തപ്പോൾ മനസ്സിൽ പല വികാരങ്ങളും ഒരുമിച്ചുണ്ടായിരുന്നു. സന്തോഷവും സങ്കടവും അഭിമാനവും നൊമ്പരവും.
തിരിച്ചുപോകുന്ന വിമാനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ ജനാലയിലൂടെ പുറത്തേക്ക് നോക്കി. വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് സ്വപ്നങ്ങളുമായി എത്തിയ അതേ ആകാശം. എന്നാൽ ഞാൻ മാറിയിരുന്നു. ജീവിതം എന്നെ പലതും പഠിപ്പിച്ചിരുന്നു.

കേരളത്തിന്റെ മണ്ണിൽ വിമാനം തൊട്ട നിമിഷം എന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയത് ഒരു വലിയ തിരിച്ചറിവായിരുന്നു. ഞാൻ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നത് പണവും സ്വത്തും മാത്രമല്ല. അനുഭവങ്ങളുടെ വലിയൊരു സമ്പത്തായിരുന്നു. വിശപ്പിനെ നേരിട്ട ദിവസങ്ങളുടെ ഓർമ്മകൾ. പരാജയങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവന്ന ആത്മവിശ്വാസം. വഴിമധ്യേ കണ്ടുമുട്ടിയ മനുഷ്യരുടെ മുഖങ്ങൾ. സൗഹൃദങ്ങളും വേർപാടുകളും വിജയങ്ങളും നഷ്ടങ്ങളും.
ഇന്ന് തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ ഗൾഫ് ജീവിതം എന്നെ പഠിപ്പിച്ച ഏറ്റവും വലിയ പാഠം ഇതാണ്: ജീവിതത്തിൽ ഒരു കഷ്ടപ്പാടും വെറുതെയാകുന്നില്ല. ഓരോ കണ്ണീരും ഓരോ വിയർപ്പുതുള്ളിയും ഒരുനാൾ ഫലം നൽകും. മരുഭൂമിയിൽ വീണ വിയർപ്പുതുള്ളികൾ പോലും ഒരുനാൾ പൂക്കളായി വിരിയും.
പ്രവാസജീവിതം എനിക്ക് സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ മാത്രമല്ല നൽകിയത്. മനുഷ്യരെ വായിക്കാനും ജീവിതത്തെ മനസ്സിലാക്കാനും പഠിപ്പിച്ചു. ചിലർ വഴിയിൽ നിന്ന് അകന്നുപോയി. ചിലർ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ കൂടെയുണ്ടായി. ചില ബന്ധങ്ങൾ തകർന്നു. ചില സൗഹൃദങ്ങൾ രക്തബന്ധങ്ങളേക്കാൾ ശക്തമായി വളർന്നു. മരുഭൂമി എന്നെ സമ്പന്നനാക്കിയത് പണം കൊണ്ടല്ല; അനുഭവങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്.

അതുകൊണ്ടാണ് ഇന്ന് പ്രവാസജീവിതത്തെ ഓർക്കുമ്പോൾ ആദ്യം മനസ്സിലേക്ക് വരുന്നത് കഷ്ടപ്പാടുകളല്ല. വിശപ്പും വേദനയും നഷ്ടങ്ങളും അല്ല. അവയെ അതിജീവിച്ച് മുന്നോട്ടുനടന്ന മനുഷ്യരുടെ മുഖങ്ങളാണ്. മരുഭൂമിയിലെ ചൂടിൽ വിയർപ്പൊഴുക്കി കുടുംബങ്ങളുടെ ഭാവി പടുത്തുയർത്തിയ ആയിരക്കണക്കിന് പ്രവാസികളുടെ ജീവിതഗാഥയാണ്. ആ വലിയ കഥയിലെ ഒരു ചെറിയ അധ്യായം മാത്രമാണ് എന്റേത്. എങ്കിലും ആ അധ്യായം എന്നെ പഠിപ്പിച്ച പാഠങ്ങൾ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ എനിക്കൊപ്പമുണ്ടാകും. കാരണം മരുഭൂമിയിൽ വീണ വിയർപ്പുതുള്ളികൾ ഒരിക്കലും നഷ്ടമാകുന്നില്ല; അവ കാലത്തിന്റെ ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ ജീവിതത്തിന്റെ പൂക്കളായി വിരിയുന്നു