🪷 ഇതൊക്കെയാണ് മഹാബലി 🪷

രചന : സ്മിത. സി ✍

മഹാബലി എന്ന പേര് കേൾക്കുമ്പോൾ മലയാളിയുടെ മനസ്സിൽ ആദ്യം തെളിയുന്നത് ഓണവും, സമൃദ്ധിയുടെ പ്രതീകമായ ഒരു രാജാവിന്റെ രൂപവുമാണ്. എന്നാൽ പുരാണഗ്രന്ഥങ്ങളിലും ക്ഷേത്രശിൽപങ്ങളിലും വിവിധ ഭാരതീയ പാരമ്പര്യങ്ങളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന മഹാബലിയുടെ കഥ ഇതിലുമേറെ വിശാലമാണ്.
ഭാഗവതം, വാമനപുരാണം, മഹാഭാരതം തുടങ്ങിയ പുരാണ-ഇതിഹാസ പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ മഹാബലി അസുരചക്രവർത്തിയായും ശക്തനായ ഭരണാധികാരിയായും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. പ്രഹ്ലാദന്റെ മകനായ വിരോചനന്റെയും വിശാലാക്ഷിയുടെയും പുത്രനാണ് മഹാബലി. ഹിരണ്യകശിപുവിൽ തുടങ്ങി പ്രഹ്ലാദനിലൂടെ തുടരുന്ന വംശപരമ്പരയിലാണ് മഹാബലിയുടെ സ്ഥാനം.

മഹാബലിയുടെ ഭാര്യ വിന്ധ്യാവലിയായിരുന്നു. ബാണാസുരൻ ഉൾപ്പെടെ നൂറ് മക്കളുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും പുരാണപാരമ്പര്യങ്ങൾ പറയുന്നു. രത്നമാലയും കുംഭകർണന്റെ ഭാര്യയായ വജ്രമാലയും മഹാബലിയുടെ പുത്രിമാരായി ചില പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. കാലനേമി മഹാബലിയുടെ സഹോദരനായിരുന്നുവെന്നും, സഞ്ജീവനി തേടി പോകുന്ന ഹനുമാനെ തടയാൻ രാവണൻ നിയോഗിച്ച അസുരനായിരുന്നു കാലനേമിയെന്നും കഥകൾ പറയുന്നു.
മഹാബലിക്ക് ഇന്ദ്രസേനൻ എന്ന പേരും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചില പുരാണപരമ്പരകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഇന്ദ്രനെ കീഴടക്കിയവൻ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ. ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ വിവിധ സംസ്കാരങ്ങളിലും മഹാബലിയുടെ ഓർമ്മകൾ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. തായ്‌ലൻഡിലെ ചില പാരമ്പര്യങ്ങളിലും ബലിയുടെ സ്മരണ കാണാം.
ബദാമി ഗുഹകളിലെയും കർണാടകയിലെ ഹാലേബീഡിലെയും ഉത്തരേന്ത്യൻ ക്ഷേത്രശിൽപങ്ങളിലെയും ബലിയുടെ രൂപങ്ങൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ഇന്നത്തെ ജനകീയ സങ്കൽപ്പത്തിലെ കുടവയറുള്ള മഹാബലിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു വീരപുരുഷനെയാണ് കാണുന്നത്.

🌼 മഹാബലിയുടെ സാമ്രാജ്യവും ധർമ്മവും
മഹാബലി ശക്തനായ ഒരു ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമ്രാജ്യം മഹാരാഷ്ട്ര-ഗുജറാത്ത് അതിർത്തികളിൽ നിന്ന് വിന്ധ്യ-സത്പുര മേഖലകളിലേക്കു വരെ വ്യാപിച്ചിരുന്നുവെന്ന് പുരാണപാരമ്പര്യങ്ങൾ പറയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് പ്രജകൾ സമ്പത്തിലും ഐശ്വര്യത്തിലും അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചു.
എന്നാൽ സമ്പത്ത് വർധിച്ചതോടെ സമൂഹത്തിന്റെ ധാർമ്മിക ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളിൽ ക്ഷയം സംഭവിച്ചതായും കഥ പറയുന്നു. സാമൂഹിക ക്ഷേമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പഞ്ചയജ്ഞങ്ങൾ,
ബ്രഹ്മയജ്ഞം (വിദ്യയും സാഹിത്യവും),
ദേവയജ്ഞം (ദേവാരാധനയും യാഗങ്ങളും),
പിതൃയജ്ഞം (പൂർവികരോടുള്ള കടമ),
നൃയജ്ഞം (മനുഷ്യരോടുള്ള സേവനം),
ഭൂതയജ്ഞം (മറ്റു ജീവജാലങ്ങളോടുള്ള കരുതൽ)—
എന്നിവ അവഗണിക്കപ്പെട്ടു. കർമ്മവും സ്വധർമ്മവും ക്ഷയിച്ചതോടെ ധർമ്മത്തിന്റെ തുലനം നഷ്ടപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.
ഈ ധർമ്മക്ഷയത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് മഹാബലി സ്വർഗം കീഴടക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ യാഗം നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചതായി പുരാണകഥ പറയുന്നത്.

🌼 വാമനനും മഹാബലിയും
ഗുജറാത്തിലെ ഭൃഗുകച്ഛം – ഇന്നത്തെ ഭറൂച്ച്, നർമദാതീരത്ത് മഹാബലി അശ്വമേധയാഗം നടത്തി എന്നും. സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശക്തിയും പ്രഭാവവും വർധിപ്പിക്കുന്നതിനായിരുന്നു ആ യാഗം.
അപ്പോഴാണ് വിഷ്ണു വാമനാവതാരം സ്വീകരിച്ച് യാഗശാലയിലെത്തുന്നത്. കശ്യപമഹർഷിയുടെയും അദിതിയുടെയും പുത്രനായ വാമനൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണ ബാലന്റെ രൂപത്തിലായിരുന്നു.
വാമനൻ മഹാബലിയോട് മൂന്ന് അടി മണ്ണ് മാത്രം ദാനമായി ചോദിച്ചു. ശുക്രാചാര്യർ ഇതിന്റെ പിന്നിലെ ദൈവിക ഉദ്ദേശ്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് മഹാബലിയെ പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ നൽകിയ വാക്കിൽ നിന്ന് പിന്മാറാൻ മഹാബലി തയ്യാറായില്ല.
വാമനൻ തന്റെ വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു.
ആദ്യ ചുവടിൽ ഭൂമിയും,
രണ്ടാമത്തെ ചുവടിൽ ആകാശവും അളന്നു.
മൂന്നാമത്തെ ചുവടുവയ്ക്കാൻ സ്ഥലം ചോദിച്ചപ്പോൾ, തന്റെ വാഗ്ദാനം പൂർണ്ണമാക്കാൻ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് സമർപ്പിച്ചു.
അവിടെ മഹാബലിയുടെ അഹങ്കാരം അവസാനിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഹത്വം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
വാമനൻ മഹാബലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പാദമൂന്നി അദ്ദേഹത്തെ സുതലത്തിലേക്ക് അയച്ചു. എന്നാൽ അത് ഒരു ശിക്ഷ മാത്രമായിരുന്നില്ല, മഹാബലിയുടെ ഭക്തിയെയും സത്യനിഷ്ഠയെയും അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ടുള്ള അനുഗ്രഹമായിരുന്നു.
മഹാബലിക്ക് അമരത്വവും സുതലത്തിൽ മഹത്തായ സ്ഥാനവും ലഭിച്ചു. അടുത്ത മന്വന്തരത്തിൽ ഇന്ദ്രപദം ലഭിക്കുമെന്ന വരവും വിഷ്ണു നൽകിയതായി പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മഹാബലി വെറും പരാജിതനായ അസുരരാജാവല്ല, വാക്ക് പാലിച്ച മഹാരാജാവും ഭക്തനും ധർമ്മബോധമുള്ള ഭരണാധികാരിയുമായിരുന്നു.

🌼പാതാളമല്ല, സുതലം
ജനകീയ കഥകളിൽ മഹാബലി പാതാളത്തിലേക്ക് പോയതായി പറയാറുണ്ടെങ്കിലും, പുരാണപരമ്പരയിൽ സുതലം പാതാളവുമായി ഒരുപോലെയല്ല. മഹാബലിക്ക് ലഭിച്ച സുതലം അത്യന്തം സമ്പന്നവും മഹത്വമുള്ളതുമായ ലോകമായാണ് പുരാണങ്ങളിൽ വിവരിക്കപ്പെടുന്നത്.
അതിലും ശ്രദ്ധേയമായത് മറ്റൊന്നാണ്, മഹാബലിയുടെ സംരക്ഷകനായി വാമനൻ തന്നെ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന വിശ്വാസം.

🌼മഹാബലിയും രാഖിബന്ധനും
മറ്റൊരു പുരാണപാരമ്പര്യത്തിൽ, വിഷ്ണു സുതലത്തിൽ മഹാബലിയോടൊപ്പം കഴിയുമ്പോൾ ലക്ഷ്മി ദേവി അദ്ദേഹത്തെ തിരികെ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ മഹാബലിയുടെ അരമനയിലെത്തി. ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീയുടെ വേഷത്തിൽ എത്തിയ ലക്ഷ്മി ശ്രാവണപൂർണിമയിൽ മഹാബലിയുടെ കൈയിൽ രാഖി കെട്ടി തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തിയെന്നും, തുടർന്ന് വിഷ്ണു വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയെന്നും കഥ പറയുന്നു.
ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ചില പാരമ്പര്യങ്ങൾ രക്ഷാബന്ധന്റെ ഉത്ഭവകഥ മഹാബലിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്.

🌼മഹാബലി,- ഒരു ഓർമ്മയ്ക്കപ്പുറം
കേരളത്തിൽ മഹാബലി ഓണത്തിന്റെ ആത്മാവാണ്. എന്നാൽ കേരളത്തിന് പുറത്തും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണ നിലനിൽക്കുന്നു. ഉത്തരേന്ത്യയിലും പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലുമുള്ള ചില പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ ദീപാവലി കാലത്തെ ബലിപ്രതിപദ മഹാബലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ആചരിക്കുന്നത്.
അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ മഹാബലി ഒരു പുരാണകഥാപാത്രം മാത്രമല്ല.
സമ്പത്തിന്റെ പ്രതീകം,
വാക്കിന്റെ വില കാത്ത രാജാവ്,
അഹങ്കാരത്തെ അതിജീവിച്ച ഭരണാധികാരി,
പ്രജകളെ സ്നേഹിച്ച ചക്രവർത്തി,
ഭക്തിയിലൂടെ മഹത്വം നേടിയ വ്യക്തിത്വം,
ഇതെല്ലാമാണ് മഹാബലി.
അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ഓരോ ഓണക്കാലത്തും മലയാളി പറയുന്നത് –
“മാവേലി നാടുവാണീടും കാലം
മാനുഷരെല്ലാരും ഒന്നുപോലെ…”
മഹാബലിയുടെ കഥ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു രാജാവിന്റെ തിരിച്ചുവരവിനെക്കാൾ വലിയൊരു ആശയമാണ്, സമത്വവും നീതിയും സമൃദ്ധിയും മനുഷ്യസ്നേഹവും നിറഞ്ഞ ഒരു ലോകത്തിന്റെ സ്വപ്നം.
🪷 അതാണ് മഹാബലി. 🪷
🌼🪷🌼🪷🌼🪷