രചന : അഡ്വ.ബഷീർ ഐകപടത്തു ✍️
റഷ്യ-യുക്രെയ്ൻ യുദ്ധത്തിൽ റഷ്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൊല്ലപ്പെട്ട ഇന്ത്യൻ പൗരന്മാരുടെ കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്ന് നഷ്ടപരിഹാര അപേക്ഷകൾ ക്ഷണിച്ച് പൊതുഅറിയിപ്പ് പുറപ്പെടുവിക്കാൻ കേന്ദ്ര വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിന് സുപ്രീം കോടതി നിർദ്ദേശം നൽകി. കൊല്ലപ്പെട്ടവരുടെ എണ്ണവും ഇതുവരെ ലഭിച്ച അപേക്ഷകളുടെ എണ്ണവും തമ്മിലുള്ള വലിയ അന്തരം ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയാണ് കോടതിയുടെ ഇടപെടൽ.
ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് സൂര്യ കാന്ത്, ജസ്റ്റിസ് ജോയ്മല്യ ബാഗ്ചി എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ചാണ് ഹർജി പരിഗണിച്ചത്. റഷ്യൻ അധികൃതരിൽ നിന്ന് അർഹമായ നഷ്ടപരിഹാരം ലഭിക്കാൻ ഇരകളുടെ കുടുംബങ്ങൾക്ക് പൂർണ നയതന്ത്ര സഹായം നൽകണമെന്നും കോടതി കേന്ദ്ര സർക്കാരിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.
കണക്കുകൾ:
വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം സമർപ്പിച്ച ഏറ്റവും പുതിയ സ്റ്റാറ്റസ് റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം:
ഏകദേശം 267 ഇന്ത്യക്കാർ റഷ്യൻ സൈന്യത്തിൽ ചേർന്നു
139 പേരെ സൈനിക സേവനത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കി
51 പേർ യുദ്ധത്തിൽ മരണപ്പെട്ടു
നഷ്ടപരിഹാരത്തിന് അപേക്ഷിച്ചത് 6 കുടുംബങ്ങൾ മാത്രം
റഷ്യൻ അധികൃതർ കാണാതായതായി സ്ഥിരീകരിച്ച 7 പേരടക്കം 77 പേരെക്കുറിച്ച് വിവരമില്ല
ഇന്ത്യൻ എംബസി വഴി 4 കുടുംബങ്ങളുടെ അപേക്ഷകളാണ് റഷ്യൻ അധികൃതർക്ക് കൈമാറിയത്. ഇതിൽ ഒരു കുടുംബത്തിന് മുഴുവൻ തുകയും മറ്റൊരു കുടുംബത്തിന് ഭാഗികമായും നഷ്ടപരിഹാരം ലഭിച്ചു. മറ്റ് 4 കുടുംബങ്ങൾ നേരിട്ടാണ് റഷ്യൻ അധികൃതരെ സമീപിച്ചത്.
മരിച്ചവരിൽ ഭൂരിഭാഗം പേരുടെയും കുടുംബങ്ങൾക്ക് നഷ്ടപരിഹാരത്തിനുള്ള അവകാശത്തെക്കുറിച്ചും നടപടിക്രമങ്ങളെക്കുറിച്ചും വ്യക്തമായ ധാരണയില്ലെന്ന് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് നിരീക്ഷിച്ചു. കുടുംബങ്ങൾക്ക് കൃത്യമായ വിവരം എത്തിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും, മന്ത്രാലയം പൊതുഅറിയിപ്പിലൂടെ അപേക്ഷകൾ ക്ഷണിച്ച് ആവശ്യമായ സഹായം നൽകുന്നതാണ് ഉചിതമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. റഷ്യൻ സർക്കാർ നിശ്ചയിച്ച നഷ്ടപരിഹാരത്തുകയും കുടുംബങ്ങൾക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ ലഭിച്ച തുകയും വ്യക്തമാക്കുന്ന അനുബന്ധ സ്റ്റാറ്റസ് റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിക്കാൻ ജസ്റ്റിസ് ബാഗ്ചിയും കേന്ദ്രത്തോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.
കൊല്ലപ്പെട്ട ഓരോരുത്തരുടെയും കുടുംബത്തിന് ഏകദേശം ₹1.5 കോടി നഷ്ടപരിഹാരത്തിന് അർഹതയുണ്ടെന്ന് ഹർജിക്കാരുടെ അഭിഭാഷകൻ കോടതിയെ അറിയിച്ചു. എന്നാൽ നിലവിലെ റഷ്യൻ നിയമപ്രകാരം അപേക്ഷകർ രണ്ടിലധികം തവണ റഷ്യ സന്ദർശിക്കുകയും അവിടെ പ്രാദേശിക ബാങ്ക് അക്കൗണ്ട് തുറക്കുകയും വേണം. സാധാരണ കുടുംബങ്ങൾക്ക് ഇത് വലിയ സാമ്പത്തിക, പ്രായോഗിക ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
ഡൽഹിയിലെ റഷ്യൻ എംബസി വഴിയോ ഇന്ത്യയിലെ റഷ്യൻ ബാങ്ക് ശാഖകൾ വഴിയോ അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കാൻ സൗകര്യമൊരുക്കണമെന്ന് ഹർജിക്കാർ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇവരുടെ നിർദ്ദേശങ്ങളടങ്ങിയ പട്ടിക അഡീഷണൽ സോളിസിറ്റർ ജനറൽ ഐശ്വര്യ ഭാട്ടിക്ക് കൈമാറാൻ കോടതി നിർദ്ദേശിച്ചു. നടപടികൾ ലളിതമാക്കാൻ റഷ്യൻ അധികൃതരുമായി നിരന്തരം ചർച്ച നടത്തുന്നുണ്ടെന്ന് എ.എസ്.ജി കോടതിയെ അറിയിച്ചു.
വ്യാജ റിക്രൂട്ട്‌മെന്റും നിയമസഹായവും:
തൊഴിൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത് റഷ്യയിലെത്തിച്ച ശേഷം വ്യാജ ഏജന്റുമാരുടെയും മനുഷ്യക്കടത്ത് സംഘങ്ങളുടെയും ചതിയിൽപ്പെട്ട് റഷ്യൻ സൈന്യത്തിൽ ചേരാൻ നിർബന്ധിതരായ 26 ഇന്ത്യക്കാരുടെ കുടുംബങ്ങൾ നൽകിയ ഹർജിയിലാണ് സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഇടപെടൽ.
2026 ജൂലൈ 31-ലെ ഇടക്കാല ഉത്തരവിൽ കോടതി ഇവ നിർദ്ദേശിച്ചിരുന്നു:
ബാധിത കുടുംബങ്ങളെ സഹായിക്കാൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം നോഡൽ ഓഫീസറെ നിയമിക്കണം
ഭൗതികശരീരങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാൻ ഡിഎൻഎ പരിശോധനാ സൗകര്യങ്ങൾ വേഗത്തിലാക്കണം
രാജസ്ഥാൻ, പഞ്ചാബ്, ഹരിയാന, ഹിമാചൽ പ്രദേശ് എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ലീഗൽ സർവീസസ് അതോറിറ്റികൾ കുടുംബങ്ങൾക്ക് സൗജന്യ നിയമസഹായം ഉറപ്പാക്കണം
ഈ ഉത്തരവുകൾ കൃത്യമായി പാലിക്കപ്പെടുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ ജില്ലാ ലീഗൽ സർവീസസ് അതോറിറ്റികൾക്ക് കോടതി വീണ്ടും നിർദ്ദേശം നൽകി.
തൊഴിൽ, വിസിറ്റ്, സ്റ്റുഡന്റ് വിസകളിൽ റഷ്യയിലെത്തുന്നവരെ ലക്ഷ്യമിടുന്ന വ്യാജ സൈനിക റിക്രൂട്ട്‌മെന്റുകൾക്കെതിരെ ജാഗ്രത പാലിക്കാൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിട്ടുണ്ട്. സംഘർഷ മേഖലകളിൽ വഞ്ചിക്കപ്പെടുന്ന പൗരന്മാർക്കും സമുദ്ര തൊഴിലാളികൾക്കുമായി (seafarers) പ്രത്യേക സഹായ പദ്ധതികളും സ്റ്റാൻഡേർഡ് ഓപ്പറേറ്റിംഗ് നടപടിക്രമങ്ങളും (SOP) തയ്യാറാക്കാനും സുപ്രീം കോടതി മന്ത്രാലയത്തോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.
